HomeOrganisatieCorporate relationsBronnenlijst
Artikel Lambooy natuur als stakeholder

Bronnen die Tineke Lambooy in haar essay heeft gebruikt

A seat at the table: Hoe betrek je de natuur als stakeholder in de besluitvorming?

Bronnenlijst

  • De Nederlandsche Bank en het Planbureau voor de Leefomgeving, ‘Biodiversiteit en de financiële sector: een kruisbestuiving? Verkenning van risico’s van biodiversiteitsverlies voor de Nederlandse financiële sector’, juni 2020; https://www.dnb.nl/media/uq4bcyol/brochure-biodiversiteit.pdf.
  • Planbureau van de Leefomgeving, Publicaties, 2 november 2009; Bijdrage ontbossing in mondiale CO2-uitstoot overschat; https://www.pbl.nl/publicaties/bijdrage-ontbossing-in-mondiale-co2-uitstoot-overschat#:~:text=Hoewel%20ook%20in%20de%20nieuwe%20cijfers%20de%20onzekerheid,de%20totale%20mondiale%20CO%202%20-uitstoot%20verantwoordelijk%20is.
  • ‘How the world’s largest companies depend on nature and biodiversity’, 10 mei 2023. Het onderzoek is mogelijk gemaakt door S&P Global Sustainable1; https://www.spglobal.com/sustainable1/en/insights/special-editorial/how-the-world-s-largest-companies-depend-on-nature-and-biodiversity#:~:text=New%20research%20from%20S%26P%20Global%20Sustainable1%20finds%20that,significant%20dependency%20on%20nature%20across%20their%20direct%20operations.
  • World Economic Forum, Nature and Biodiversity, ‘Why nature is the most important stakeholder of the coming decade’, 7 januari 2020; https://www.weforum.org/stories/2020/01/why-nature-will-be-the-most-important-stakeholder-in-the-coming-decade/.
  • Zie voor informatie en de tekst van de richtlijnen: Bij12, Vogel- en Habitatrichtlijn; https://www.bij12.nl/onderwerp/natuurinformatie/natura-2000-beheerplannen/vogel-en-habitatrichtlijn/.
  • Zie voor informatie hierover: Biodiversiteit.NL, Het Biodiversiteitsverdrag (CBD); https://nl.chm-cbd.net/nl/over-portaal/cbd#:~:text=In%20het%20verdrag%20staat%20dat%20biodiversiteit%20behouden%20moet,bekijkt%20biodiversiteit%20ook%20vanuit%20het%20nut%20voor%20mensen.
  • The evolution of the planetary boundaries framework. Licenced under CC BY-NC-ND 3.0 (Credit: Azote for Stockholm Resilience Centre, Stockholm University. Based on Sakschewski and Caesar et al. 2025, Richardson et al. 2023, Steffen et al. 2015, and Rockström et al. 2009); https://www.stockholmresilience.org/research/planetary-boundaries.html.
  • Nature News, 12 oktober 2025, ‘Coral die-off marks Earth’s first climate ‘tipping point’, scientists say’; https://www.nature.com/articles/d41586-025-03316-w. Duurzaam nieuws, 13 oktober 2025 ‘Het eerste kantelpunt is bereikt, koraalriffen sterven massaal af’, https://www.duurzaamnieuws.nl/het-eerste-kantelpunt-is-bereikt-koraalriffen-sterven-massaal-af/. “Volgens het rapport is het omslagpunt bereikt bij een gemiddelde temperatuurstijging van zo’n 1,2 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. De aarde zit nu al op ongeveer 1,4 graden.”
  • Planetary Boundaries Science (PBScience). September 2025. Planetary Health Check 2025. Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK), Potsdam, Germany; https://www.planetaryhealthcheck.org/wp-content/uploads/PlanetaryHealthCheck2025.pdf (zie p. 110 over verzuring van de oceanen, de meest recentste overschreden grens).
  • Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (GBF) werd aangenomen tijdens de 15th vergadering van de Conference of the Parties (COP 15) van het internationale biodiversiteitsverdrag, de Convention on Biodlogical Diversity; https://www.cbd.int/gbf.
  • Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC), ‘Het zesde evaluatieverslag van het IPCC (AR6)’; https://www.ipcc.ch/assessment-report/ar6/.
  • IPBES (2019): Global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. E. S. Brondizio, J. Settele, S. Díaz, and H. T. Ngo (editors). IPBES secretariat, Bonn, Germany. 1148 pages. https://doi.org/10.5281/zenodo.3831673.
  • WWF (2024) Living Planet Report 2024 – A System in Peril. WWF, Gland, Switzerland; https://files.worldwildlife.org/wwfcmsprod/files/Publication/file/5gc2qerb1v_2024_living_planet_report_a_system_in_peril.pdf. WWF (2022) Living Planet Report 2022 – Building a naturepositive society. Almond, R.E.A., Grooten, M., Juffe Bignoli, D. & Petersen, T. (Eds). WWF, Gland, Switzerland; https://www.wwf.org.uk/sites/default/files/2023-05/WWF-Living-Planet-Report-2022.pdf.
  • De Nederlandsche Bank, ‘Op weg naar een duurzame balans Integratie van duurzaamheidsrisico’s in de kernprocessen van de financiële sector’, 2025; https://www.dnb.nl/media/shoftigm/web_brochure_op-weg-naar-een-duurzame-balans.pdf.
  • Met een ecologische voetafdruk wordt uitgedrukt hoe groot de belasting van consumptie op het milieu en de natuur is. Daarbij worden alle schakels van de productieketen meegerekend, van grondstof tot consumptie. De voetafdruk is samengesteld uit verschillende vormen van druk op de natuur en het milieu en is vertaald in virtueel landoppervlak. Zie ook: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (7 oktober 2019).
  • De Nederlandsche Bank, ‘Op weg naar een duurzame balans Integratie van duurzaamheidsrisico’s in de kernprocessen van de financiële sector’, 2025; https://www.dnb.nl/media/shoftigm/web_brochure_op-weg-naar-een-duurzame-balans.pdf. London School of Economics and Political Science, 27 juli 2022, ‘What are stranded assets?’; https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/explainers/what-are-stranded-assets/.
  • De Nederlandsche Bank heeft de Werkgroep Biodiversiteit opgericht binnen het Platform voor Duurzame Financiering. Deze werkgroep bestaat uit twaalf financiële instellingen en twee maatschappelijke organisaties en deelt jaarlijks plannen en goede voorbeelden van investeringen en financieringen die bijdragen aan biodiversiteit. Daarnaast heeft de werkgroep een stappenplan ontwikkeld om financiële instellingen te helpen bij het tegengaan van biodiversiteitsverlies. DNB heeft ook een pilotonderzoek uitgevoerd om de invloed van natuurgerelateerde risico’s natuur op haar eigen aandelenportefeuille te onderzoeken.
  • De Nederlandsche Bank, Gids voor de beheersing van klimaat- en milieurisico’s, maart 2023; https://www.dnb.nl/media/e4pnb4dy/gids-voor-de-beheersing-van-klimaat-en-milieurisico-s-2023.pdf. DNB is hierover in gesprek met banken, pensioenfondsen, premiepensioeninstellingen, verzekeraars, beleggingsondernemingen en -instellingen (bobi’s) en elektronischgeld- en betaalinstellingen.
  • European Central Bank, ‘Climate and nature plan 2024-2025’, 30 januari 2024; https://www.ecb.europa.eu/ecb/climate/our-climate-and-nature-plan/html/index.nl.html. European Centrale Bank, Bankentoezicht, Speech, ‘Nature-related risk: legal implications for central banks, supervisors and financial institutions’, 6 September 2024; https://www.bankingsupervision.europa.eu/press/speeches/date/2024/html/ssm.sp240906~7691e4e508.nl.html.
  • European Central Bank, Eurosystem, Overview, ‘Economic, financial and monetary developments’, 12 september 2024; https://www.ecb.europa.eu/press/economic-bulletin/html/eb202406.en.html#toc9.
  • World Economic Forum, ‘New Nature Economy Report Series’, 14 juli 2020; https://www.weforum.org/publications/new-nature-economy-report-series/. “A series of reports showing the relevance of nature loss to boardroom discussions on risks and opportunities. These insights provide pathways for business to be part of the transition to a nature-positive economy.”
  • De Nederlandsche Bank, ‘Op weg naar een duurzame balans Integratie van duurzaamheidsrisico’s in de kernprocessen van de financiële sector’, 2025; https://www.dnb.nl/media/shoftigm/web_brochure_op-weg-naar-een-duurzame-balans.pdf.
  • ABP verwacht van bedrijven waarin het investeert dat zij adequate maatregelen nemen om hun impact op biodiversiteit te verminderen. Het doel is om in 2030 een significante bijdrage te leveren aan het tegengaan van biodiversiteitsverlies. Tevens heeft ABP heeft zich ten doel gesteld om tegen 2030 €10 miljard te beleggen in investeringen die bijdragen aan biodiversiteit. Hiervan is €9 miljard bestemd voor Sustainable Development Investments (SDI's) en €1 miljard voor impactinvesteringen met een meetbare positieve invloed op natuur en biodiversiteit. Voorts heeft ABP in 2024 besloten om $10,8 miljard aan fossiele activa af te stoten. Daarnaast heeft het fonds zijn ESG-beleggingsstrategie aangescherpt om bedrijven die nauw verbonden zijn met klimaatverandering en niet bereid zijn te veranderen, uit te sluiten. ABP streeft naar een klimaatneutrale beleggingsportefeuille in 2050. Time, ‘Harmen van Wijnen, Chair of the Executive Board, Pensionfund ABP’, 12 november 2024; https://time.com/7172413/harmen-van-wijnen/?utm_source=chatgpt.com.
  • PGGM integreert biodiversiteitscriteria in haar beleggingsstrategie en streeft naar het verminderen van negatieve impacts door middel van actief aandeelhouderschap. Zie: PGGM, ‘Zo zet PGGM zich in voor behoud van natuur en biodiversiteit’, 22 mei 2024; https://www.pggm.nl/blogs/zo-zet-pggm-zich-in-voor-behoud-van-natuur-en-biodiversiteit?utm_source=chatgpt.com. PFZW streeft ook naar een klimaatneutrale portefeuille in 2050. Het fonds heeft zich gecommitteerd aan de Finance for Biodiversity Pledge en voert actief engagement met bedrijven om hun impact op natuur en biodiversiteit te verminderen.
  • Financial Times, ‘‘Chilling effect’ spreads to European asset managers over climate even as risks rise’, 21 januari 2025; https://www.ft.com/content/e2bc352b-aa8c-41fc-87b4-b61b676cfcbf?utm_source=chatgpt.com.
  • McKinsey & Company, Strategy & Corporate Finance, artikel, ‘The triple play: Growth, profit, and sustainability’ 9 augustus 2023; https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-triple-play-growth-profit-and-sustainability; Carbon Disclosure Project, artikel, ‘Bedrijven die inspelen op milieurisico’s en – kansen, profiteren nu van aanzienlijke financiele beloningen, zo blijkt uit een nieuw rapport van CDP’; 8 augustus 2025; https://esgnews.com/nl/Nieuw-CDP-rapport-toont-aan-dat-bedrijven-7x-meer-rendement-kunnen-halen-uit-klimaatactie/.
  • UN Convention on Biological Diversity (CBD). UN COP15 biodiversity conference in Montreal, Canada in December 2022. UNDP: “The United Nations has calculated that the loss of healthy ecosystems around us could cause a decline in global gross domestic product of $2.7 trillion annually by 2030. That’s $338 for every person on the planet every year”; https://www.undp.org/from-cacophony-to-harmony. Uit hetzelfde rapport: “Investing in nature and biodiversity is about more than simple conservation. Nature and biodiversity underpin our lives, societies and economies …. Despite global agreements, biodiversity and nature loss is accelerating in all regions of the world. We are experiencing a dangerous decline in nature, and humans are causing it. From population increase to overconsumption to land clearance for agriculture, the threats to our natural environment are dangerous and ongoing. Over the past 50 years, nature has declined more extensively than at any other time in human history, while global warming patterns continue to accelerate. We are destabilizing the planet.”
  • UN Global Compact (2000), de Global Reporting Initiative Standards (2000, 2022), de OECD Guidelines for Multinational Companies on Responsible Business Conduct (2000, 2011, 2023), de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (2011), de Principles for Responsible Investment (2005, 2017), de Taskforce on Climate-related Financial Disclosures (2017) en de Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (2023).
  • TNFD; https://tnfd.global/.
  • TNFD 2025 Status Report, september 2025; https://tnfd.global/wp-content/uploads/2025/09/250918_TNFD-Status-Report_DIGITAL.pdf?v=1758808860. In het TNFD 2025 Status Report benadrukt de Taskforce de afhankelijkheid van bedrijven van stabiele ecosystemen en heeft aanbevelingen en richtlijnen ontwikkeld voor bedrijven en financiële instellingen om hun afhankelijkheden, effecten, risico's en kansen op het gebied van de natuur te beoordelen, erover te rapporteren en actie te ondernemen.
  • Daar is inderdaad mee begonnen. Zie: Institute for European Environmental Policy, juni 2023, ‘3 Billion Trees Pledge & Forest Monitoring’; https://ieep.eu/wp-content/uploads/2023/06/3B-Trees-Pledge-Forest-Monitoring-IEEP-2023.pdf.
  • EU biodiversiteitsstrategie, onderdeel van de Green Deal; https://environment.ec.europa.eu/strategy/biodiversity-strategy-2030_en.
  • Deze treedt in werking op 30 december 2025 al is er een lobby voor verder uitstel; https://www.poultryworld.net/the-industrymarkets/market-trends-analysis-the-industrymarkets-2/eu-wants-to-postpone-deforestation-rules-again/. Maar zie ook de oproep van het World Economic Forum, News, 8 oktober 2025, ‘Companies warn EU anti-deforestation law delays are endangering forests, and other climate and nature news’; https://www.weforum.org/stories/2025/10/anti-deforestation-law-endanger-forests-climate-nature-news/.
  • Europese Commissie, General Publications, 26 februari 2025, ‘Omnibus’; https://commission.europa.eu/publications/omnibus-i_en. Dit EU Commissievoorstel is nog niet goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Bepaalde onderdelen van de CSRD en de CSDDD worden in het voorstel alleen van toepassing verklaard op grote ondernemingen en gaan pas later gelden voor andere ondernemingen. De EUDR stelt de inwerkingtreding uit voor alle ondernemingen.
  • ESRS 1 onder Application Requirement (AR) 7 staat dat natuur kan worden beschouwd als een ‘stille belanghebbende’.
  • Brief aan de Tweede Kamer heeft het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (7 oktober 2019).
  • SER, De Winst van Waarden, 2000; CG Code 2016, 2022, 2025; OESO Richtlijnen 2011, 2023; CSR definitie van de EU COM 2011; CSRD 2022; CSDDD 2024.
  • Corporate governance draait van oudsher om het balanceren van economische groei met de belangen van verschillende stakeholders, zoals investeerders, werknemers en klanten. Zie ook de Nederlandse Corporate Governance Code 2025 gericht aan beursgenoteerde bedrijven; https://www.mccg.nl/documenten/2025/03/corporate-governance-code-2025.
  • R.E. Freeman, Strategic Management: A Stakeholder Approach (1984).
  • M. Starik, ‘Should trees have managerial standing? Toward stakeholder status for non-human nature’, Journal of Business Ethics 1995, 14, p. 207-217. M. Laine, ‘The Nature of Nature as a Stakeholder’, J Bus Ethics 2010/96 (Suppl 1), p. 73-78; https://doi.org/10.1007/s10551-011-0936-4. T. Kortetmäki, A. Heikkinen & A Jokinen, ‘Particularizing Nonhuman Nature in Stakeholder Theory: The Recognition Approach’, Journal of Business Ethics 2022, https://doi.org/10.1007/s10551-022-05174-2.
  • J. Kujala. e.a. (2019), ‘Engaging with the Natural Environment: Examining the Premises of Nature-Inclusive Stakeholder Relationships and Engagement’, in: IABS 30th Annual Meeting 2019; https://www.researchgate.net/publication/358388591_Engaging_with_the_Natural_ Environment_Examining_the_Premises_of_Nature-Inclusive_Stakeholder_Relationships_and_Engagement. J. Kujala e.a, ‘Stakeholder Engagement: Past, Present, and Future’, Business & Society 2022/(61)5.
  • Jensen (2021) ontwikkelt het concept van ‘systemic stakeholder theory’, dat bedrijven aanmoedigt om alle stakeholders in hun ecosysteem in overweging te nemen, inclusief de natuur. M. Jensen, ‘Value Maximization, Stakeholder Theory, and the Corporate Objective Function’, Business Ethics Quarterly 2002, Vol. 12, No. 2, p. 235-256.
  • T. Lambooy, Corporate social responsibility: legal and semi-legal frameworks supporting CSR: Developments 2000-2010 and case studies. Dissertatie. Kluwer 2010; https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2858653/view. EU Commissie, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic And Social Committee and the Committee of the Regions: A Renewed EU Strategy 2011-14 for Corporate Social Responsibility, 2011; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52011DC0681.
  • Naleving van de OESO-richtlijnen is een vereiste om overheidssubsidies te verkrijgen voor innovatie en transitie in Nederland via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, exportkredietverzekeringen via de Atradius Dutch State Business en om deel te nemen aan openbare aanbestedingen. Het schenden van de OESO Richtlijnen kan aanleiding geven tot klachten die bij de Nationale Contact Punten in de OESO-landen kunnen worden ingediend en waaruit meestal een procedure volgt.
  • CSRD.
  • Faith in Nature; Natural Beauty Products and Natural Shampoo UK | Faith In Nature. Nature on the Board, Home, ‘Giving Nature a Voice and a Vote’; https://www.natureontheboard.com/.
  • Patagonia works, ‘Patagonia's Next Chapter: Earth is Now Our Only Shareholder’, 14 september 2022. https://www.patagoniaworks.com/press/2022/9/14/patagonias-next-chapter-earth-is-now-our-only-shareholder
  • Corporate ReGeneration; https://www.corporateregeneration.org/a-propos-equipe-1. Het Nieuwe Instituut, ‘Zoöp Model’, https://nieuweinstituut.nl/projects/zoop/zoop-model.
  • Hub Culture, Willicroft, Tony's Chocolonely, Palais de Tokyo, Blyde, House of Hackney.
  • De Toolkit is door de onderzoekers op 10 april 2024 op Nyenrode Business Universiteit gelanceerd en via open access ter beschikking gesteld: Onboarding Nature Toolkit (2024), https://www.onboardingnature.com. T. Lambooy e.a., ‘Nature as a stakeholder: including nature in corporate governance practices to meet the EU corporate sustainability reporting directive’, Journal of Innovative Business and Management 2024, Vol. 16, No. 2; https://journal.doba.si/OJS/index.php/jimb/article/view/JIBM.2024.16.2.5.
    liv. Deloitte en het UN Environment Programme-Finance Initiative hebben het concept opgepikt en publiceerden in oktober 2024 ‘Nature in the Boardroom: Guidance for boards of financial institutions in asking the right questions to identify, manage, and report on nature-related risks and opportunities’; https://www.deloitte.com/nl/en/Industries/financial-services/perspectives/nature-in-the-boardroom-key-questions-for-fsi-leaders.html.